Naast zuiverheid en identiteit kan een rapport ook een endotoxinewaarde noemen. Dat is een heel andere meting met een eigen eenheid en eigen valkuilen. Deze gids legt uit wat endotoxinen zijn, waarom ze ertoe doen bij in-vitro-werk, hoe de LAL-test in grote lijnen werkt en hoe je een gerapporteerde waarde in een laboratoriumcontext leest.
Wat zijn endotoxinen?
Endotoxinen zijn lipopolysacchariden (LPS) uit de buitenmembraan van gramnegatieve bacteriën. Het lipide-deel, lipide A, is verantwoordelijk voor de biologische activiteit. Ze komen vrij bij groei en afsterving van bacteriën. Endotoxine is bestand tegen hitte, overleeft gewoon autoclaveren en wordt niet weggenomen door filtreren met een steriel filter. Het kan voorkomen in water, glaswerk, reagentia en serum. Endotoxine is niet hetzelfde als steriliteit: een product kan geen levende bacteriën bevatten en toch endotoxine bevatten.
Waarom het ertoe doet bij in-vitro-werk
Veel celtypen, vooral immuuncellen zoals monocyten en macrofagen, herkennen LPS via de TLR4-route en reageren al op zeer lage concentraties, bijvoorbeeld met cytokineproductie. In een celkweek kan verontreiniging met endotoxine daardoor een effect veroorzaken dat je ten onrechte aan de teststof toeschrijft: een artefact. De gevoeligheid verschilt per celtype en per medium. Controles zonder teststof en, waar passend, een LPS-bindende controle zoals polymyxine B helpen om zo’n artefact te herkennen.
De LAL-test in grote lijnen
De klassieke bepaling gebruikt lysaat van de bloedcellen (amoebocyten) van de Atlantische degenkrab, Limulus polyphemus (LAL, Limulus Amebocyte Lysate). Endotoxine activeert in dat lysaat een enzymcascade die uitmondt in een stolsel of in een meetbaar signaal. Er zijn drie uitvoeringen:
- Gel-clot: er ontstaat zichtbaar een gel boven een bepaalde gevoeligheid; ja of nee, of semi-kwantitatief via verdunningen.
- Turbidimetrisch: de toename van troebelheid wordt gemeten.
- Chromogeen: een kleurstof komt vrij die fotometrisch wordt gemeten, afgezet tegen een ijklijn van referentie-endotoxine.
Er bestaan ook recombinante methoden (recombinante factor C) die geen dierlijk lysaat gebruiken en niet reageren op bepaalde bètaglucanen. Een betrouwbare bepaling bevat een controle op remming of versterking: een bekende hoeveelheid endotoxine wordt in het monster aangebracht en de terugvinding moet binnen vooraf bepaalde grenzen liggen, in de farmacopee doorgaans 50 tot 200%. Peptidemonsters kunnen door pH, zouten of aggregatie storen, dus een uitslag zonder zo’n controle is minder bruikbaar.
Eenheden: EU/mL, EU/mg en EU/vial
Een endotoxine-eenheid (EU) is gedefinieerd ten opzichte van een referentiestandaard en geen massa-eenheid; als ruwe indicatie komt 1 EU overeen met in de orde van 0,1 ng referentie-endotoxine, afhankelijk van de LPS-bron. De uitslag kan op verschillende manieren worden uitgedrukt:
- EU/mL: concentratie in de geteste oplossing.
- EU/mg: per massa materiaal; EU/mg = EU/mL gedeeld door de concentratie in mg/mL.
- EU/vial: totaal per container, afhankelijk van de inhoud.
Zonder eenheid of zonder vermelde concentratie kun je waarden niet vergelijken. Een waarde met een kleiner-dan-teken (<) is een bovengrens op basis van de gevoeligheid van de test bij die verdunning, geen nul.
| Test | Meet | Eenheid | Zegt niets over |
|---|---|---|---|
| HPLC (UV) | Verdeling van het gedetecteerde signaal | % oppervlak | Endotoxine |
| Massaspectrometrie | Molecuulmassa | Da of m/z | Endotoxine, zuiverheid |
| LAL of recombinant | Endotoxine-activiteit | EU/mL, EU/mg | Zuiverheid, identiteit |
Een waarde lezen in een laboratoriumcontext
Kijk naar de methode (gel-clot, turbidimetrisch, chromogeen of recombinant), de monstervoorbereiding (concentratie, verdunning, gebruikt water), de gevoeligheid en de terugvinding van de positieve controle. Een endotoxineresultaat en een zuiverheidsresultaat zijn verschillende tests en de ene vervangt de andere niet: een hoge HPLC-zuiverheid zegt niets over endotoxine, omdat LPS in een standaard HPLC-UV-analyse van peptiden doorgaans niet opvalt. Omgekeerd zegt een lage endotoxinewaarde niets over zuiverheid of identiteit. Of een waarde laag genoeg is, hangt af van je eigen celsysteem en testopzet. Voor geneesmiddelen bestaan grenswaarden in de farmacopee; deze producten zijn geen geneesmiddelen, en die grenswaarden zijn hier niet van toepassing.
Deze informatie is bedoeld voor laboratoriumonderzoek. Producten zijn niet voor menselijk gebruik, diagnose of behandeling. Volg altijd de veiligheidsvoorschriften van je lab.
Checklist bij een endotoxinewaarde
- Methode: welke LAL- of recombinante test is gebruikt.
- Eenheid: EU/mL, EU/mg of EU/vial, met de geteste concentratie.
- Gevoeligheid: staat de detectiegrens bij de gebruikte verdunning vermeld?
- Controle: terugvinding van de positieve controle in het monster.
- Koppeling: batchnummer en datum van het rapport.
Hoe wij ermee omgaan
Welke analyses voor een batch beschikbaar zijn, hangt af van het rapport dat voor die batch bestaat. We tonen een rapport op de productpagina zodra het er is; anders is het COA op aanvraag via contact. Lees ook COA lezen, HPLC en massaspectrometrie uitgelegd en labveiligheid, bekijk de labresultaten of ga naar het assortiment.
Bronnen
- European Pharmacopoeia (Ph. Eur.), algemeen hoofdstuk 2.6.14 Bacterial endotoxins, en 2.6.32 Test for bacterial endotoxins using recombinant factor C.
- United States Pharmacopeia (USP), algemeen hoofdstuk <85> Bacterial Endotoxins Test.
- M.B. Gorbet en M.V. Sefton, Endotoxin: the uninvited guest, Biomaterials 26 (2005) 6811-6817.
- D. Petsch en F.B. Anspach, Endotoxin removal from protein solutions, Journal of Biotechnology 76 (2000) 97-119.
Veelgestelde vragen
Wat is een endotoxine?
Een lipopolysaccharide (LPS) uit de buitenmembraan van gramnegatieve bacteriën. Het is hittestabiel, blijft na het doden van de bacterie aanwezig en kan celkweekexperimenten verstoren.
Wat betekent EU/mL?
Endotoxine-eenheden per milliliter. Een eenheid (EU) is gedefinieerd ten opzichte van een referentiestandaard en niet als massa. Om naar EU/mg om te rekenen heb je de geteste concentratie nodig.
Vervangt een endotoxinetest de zuiverheidsbepaling?
Nee. HPLC meet de verdeling van peptide en peptidegerelateerde verontreinigingen, de endotoxinetest meet de activiteit van LPS. Het zijn aparte vragen en geen van beide test vervangt de ander.
Betekent een waarde onder de detectiegrens dat er geen endotoxine is?
Nee. Het betekent dat het onder de gevoeligheid van de test bij de gebruikte verdunning bleef. Die grens hangt af van de methode en van hoeveel je van het monster hebt gebruikt.